KLAZOMENAİ İŞLİĞİNİN ZEYTİNYAĞI TEKNOLOJİSİNE KATKILARI

 
 

Klazomenai zeytinyağı işliğinde M.ö. 6. yüzyılda karşılaşılan yenilikler, tarihin akışı içinde Doğu Akdeniz havzasından Batı Akdeniz havzasına doğru dağılan yabani zeytin ağacının islah edilip kültür bitkisine dönüştürülmesinde ve meyvelerinden yağ elde edilmesinde İyonya'nın teknolojik açıdan katkılarının olduğunu göstermektedir. Bu katkılar şu şekilde sıralanabilir:

1) Bileşik kaplar esasına göre çalışan ve kesintisiz üretim sağlayan üç gözlü yağ ayrıştırma düzeneği,
2) Zeytin kırma değirmeninin sert taştan yontulmuş ve bir mil etrafında dönen ağır silindirlerden oluşturulması,
3) Büyük kapasiteli üretimi sağlamak için büyük pres ve bunun zorunlu bir sonucu olarak baskı sırasında bucurgat kullanılması.

Zeytinyağı teknolojisinin tarih süreci içinde M.ö. 6. yüzyılda Klazomenai işliğinde ilk defa görülen bu buluşlar, yapılan işin doğasının rasyonel bir şekilde gözlemlenmesi ve bu gözlem sonuçlarının hidrolik ve mekanik alanlarında elde edilmiş olan bilgilerle bütünleştirilmesinden sonra ulaşilan teknolojik yeniliklerdir ve günümüzde pek çok işlikte hala kullanılmakta olan teknolojinin temelini oluşturmaktadırlar.  
 

Klazomenai'de Hamdi Balaban tarlasında açığa çıkarılan ve geliştirilmiş 2. evresi M.ö. 6. yüzyıl ikinci yarısına tarihlenen zeytinyağı işliğinden başka, yine aynı döneme tarihlenen iki işlik daha belirlenmiştir. İleride yapılacak araştırmalar ile sayıları artabilecek gibi görünene bu üç işlik, Klazomenai'nin M.ö. 6. yüzyılın ikinci yarısında zeytinyağı üretiminde büyük bir atılım yaptığının göstergesidir. İşliğin küçük kapasiteli 1. evresinde üretim kentin ve yakın çevresinin gereksinimi karşılamaya yönelik iken, 2. evrede dış satış önem kazanmış gibi görülmektedir.